Buscar neste blog

Amosando publicacións coa etiqueta animación á lectura. Amosar todas as publicacións
Amosando publicacións coa etiqueta animación á lectura. Amosar todas as publicacións

27/05/16

UN CONTACONTOS MOI ESPECIAL


O pasado venres, 20 de maio, tivemos a ocasión de asistir a un espectáculo de contacontos.

Foi Manuel Solla o encargado de levar a cabo esta sesión tan peculiar e foi quen de manter a atención deste público formado polo alumnado de 4º, 5º e 6º curso do noso cole dende pricipio a fin da súa intervención.

Fíxoos partícipes da historia, que algúns se atreveron a interpretar, e nos fixeron pasar un rato divertido.

Un conto inventado: "A princesa dos labios de fresa", provocou entre os asistentes momentos de risa.....

Moitas grazas a Manuel Solla por facernos disfrutar tanto !!!


Estas son algúns dos momentos da súa actuación:







Alumnado de 5ºB fotografado xunto a Manuel Solla.

23/04/16

CELEBRAMOS O DÍA DO LIBRO


Nun lugar de Catoira, de cuxo nome si que me quero lembrar, vivían un grupo de rapaces e rapazas moi animados  que gustaban de ler libros e converterse en personaxes imaxinarios........e transmitían a súa paixón  aos máis pequenos do noso cole....

Disfrutaron un montón narrando e interpretando o episodio dos muiños de vento no que don Quixote , en lugar de ver muiños, ve xigantes que moven os seus brazos e .....ocorre o tiña que ocorrer.....


EL INGENIOSO HIDALGO DON QUIJOTE DE LA MANCHA

CAPÍTULO 1:

 Que trata de la condición y ejercicio del famoso hidalgo D. Quijote de la Mancha

En un lugar de la Mancha, de cuyo nombre no quiero acordarme, no ha mucho tiempo que vivía un hidalgo de los de lanza en astillero, adarga antigua, rocín flaco y galgo corredor. Una olla de algo más vaca que carnero, salpicón las más noches, duelos y quebrantos los sábados, lentejas los viernes, algún palomino de añadidura los domingos, consumían las tres partes de su hacienda. El resto della concluían sayo de velarte, calzas de velludo para las fiestas con sus pantuflos de lo mismo, los días de entre semana se honraba con su vellori de lo más fino. Tenía en su casa una ama que pasaba de los cuarenta, y una sobrina que no llegaba a los veinte, y un mozo de campo y plaza, que así ensillaba el rocín como tomaba la podadera. Frisaba la edad de nuestro hidalgo con los cincuenta años, era de complexión recia, seco de carnes, enjuto de rostro; gran madrugador y amigo de la caza. Quieren decir que tenía el sobrenombre de Quijada o Quesada (que en esto hay alguna diferencia en los autores que deste caso escriben), aunque por conjeturas verosímiles se deja entender que se llama Quijana; pero esto importa poco a nuestro cuento; basta que en la narración dél no se salga un punto de la verdad. Es, pues, de saber, que este sobredicho hidalgo, los ratos que estaba ocioso (que eran los más del año) se daba a leer libros de caballerías con tanta afición y gusto, que olvidó casi de todo punto el ejercicio de la caza, y aun la administración de su hacienda; y llegó a tanto su curiosidad y desatino en esto, que vendió muchas hanegas de tierra de sembradura, para comprar libros de caballerías en que leer; y así llevó a su casa todos cuantos pudo haber dellos; y de todos ningunos le parecían tan bien como los que compuso el famoso Feliciano de Silva: porque la claridad de su prosa, y aquellas intrincadas razones suyas, le parecían de perlas; y más cuando llegaba a leer aquellos requiebros y cartas de desafío, donde en muchas partes hallaba escrito: la razón de la sinrazón que a mi razón se hace, de tal manera mi razón enflaquece, que con razón me quejo de la vuestra fermosura, y también cuando leía: los altos cielos que de vuestra divinidad divinamente con las estrellas se fortifican, y os hacen merecedora del merecimiento que merece la vuestra grandeza. Con estas y semejantes razones perdía el pobre caballero el juicio, y desvelábase por entenderlas, y desentrañarles el sentido, que no se lo sacara, ni las entendiera el mismo Aristóteles, si resucitara para sólo ello.

Capítulo 8:

 Del buen suceso que el valeroso Don Quijote tuvo en la espantable y jamás imaginada aventura de los molinos de viento, con otros sucesos dignos de felice recordación

En esto descubrieron treinta o cuarenta molinos de viento que hay en aquel campo, y así como Don Quijote los vió, dijo a su escudero: la ventura va guiando nuestras cosas mejor de lo que acertáramos a desear; porque ves allí, amigo Sancho Panza, donde se descubren treinta o poco más desaforados gigantes con quien pienso hacer batalla, y quitarles a todos las vidas, con cuyos despojos comenzaremos a enriquecer: que esta es buena guerra, y es gran servicio de Dios quitar tan mala simiente de sobre la faz de la tierra. ¿Qué gigantes? dijo Sancho Panza. Aquellos que allí ves, respondió su amo, de los brazos largos, que los suelen tener algunos de casi dos leguas. Mire vuestra merced, respondió Sancho, que aquellos que allí se parecen no son gigantes, sino molinos de viento, y lo que en ellos parecen brazos son las aspas, que volteadas del viento hacen andar la piedra del molino. Bien parece, respondió Don Quijote, que no estás cursado en esto de las aventuras; ellos son gigantes, y si tienes miedo quítate de ahí, y ponte en oración en el espacio que yo voy a entrar con ellos en fiera y desigual batalla. Y diciendo esto, dio de espuelas a su caballo Rocinante, sin atender a las voces que su escudero Sancho le daba, advirtiéndole que sin duda alguna eran molinos de viento, y no gigantes aquellos que iba a acometer. Pero él iba tan puesto en que eran gigantes, que ni oía las voces de su escudero Sancho, ni echaba de ver, aunque estaba ya bien cerca, lo que eran; antes iba diciendo en voces altas: non fuyades, cobardes y viles criaturas, que un solo caballero es el que os acomete. Levantóse en esto un poco de viento y las grandes aspas comenzaron a moverse, lo cual visto por Don Quijote, dijo: pues aunque mováis más brazos que los del gigante Briareo, me lo habéis de pagar. Y en diciendo esto, y encomendándose de todo corazón a su señora Dulcinea, pidiéndole que en tal trance le socorriese, bien cubierto de su rodela, con la lanza en ristre, arremetió a todo el galope de Rocinante, y embistió con el primer molino que estaba delante; y dándole una lanzada en el aspa, la volvió el viento con tanta furia, que hizo la lanza pedazos, llevándose tras sí al caballo y al caballero, que fue rodando muy maltrecho por el campo. Acudió Sancho Panza a socorrerle a todo el correr de su asno, y cuando llegó, halló que no se podía menear, tal fue el golpe que dio con él Rocinante. ¡Válame Dios! dijo Sancho; ¿no le dije yo a vuestra merced que mirase bien lo que hacía, que no eran sino molinos de viento, y no los podía ignorar sino quien El Ingenioso Hidalgo Don Quijote de la Mancha - 2 - llevase otros tales en la cabeza? Calla, amigo Sancho, respondió Don Quijote, que las cosas de la guerra, más que otras, están sujetas a continua mudanza, cuanto más que yo pienso, y es así verdad, que aquel sabio Frestón, que me robó el aposento y los libros, ha vuelto estos gigantes en molinos por quitarme la gloria de su vencimiento: tal es la enemistad que me tiene; mas al cabo al cabo han de poder poco sus malas artes contra la voluntad de mi espada. Dios lo haga como puede, respondió Sancho Panza. Y ayudándole a levantar, tornó a subir sobre Rocinante, que medio despaldado estaba; y hablando en la pasada aventura, siguieron el camino del puerto Lápice, porque allí decía Don Quijote que no era posible dejar de hallarse muchas y diversas aventuras, por ser lugar muy pasajero; sino que iba muy pesaroso por haberle faltado la lanza y diciéndoselo a su escudero, dijo: yo me acuerdo haber leído que un caballero español, llamado Diego Pérez de Vargas, habiéndosele en una batalla roto la espada, desgajó de una encina un pesado ramo o tronco, y con él hizo tales cosas aquel día, y machacó tantos moros, que le quedó por sobrenombre Machuca, y así él, como sus descendientes, se llamaron desde aquel día en adelante Vargas y Machuca. Hete dicho esto, porque de la primera encina o roble que se me depare, pienso desgajar otro tronco tal y bueno como aquel, que me imagino y pienso hacer con él tales hazañas, que tú te tengas por bien afortunado de haber merecido venir a verlas, y aser testigo de cosas que apenas podrán ser creídas. A la mano de Dios, dijo Sancho, yo lo creo todo así como vuestra merced lo dice; pero enderécese un poco, que parece que va de medio lado, y debe de ser del molimiento de la caída. Así es la verdad, respondió Don Quijote; y si no me quejo del dolor, es porque no es dado a los caballeros andantes quejarse de herida alguna, aunque se le salgan las tripas por ella. Si eso es así, no tengo yo que replicar, respondió Sancho; pero sabe Dios si yo me holgara que vuestra merced se quejara cuando alguna cosa le doliera. De mí sé decir, que me he de quejar del más pequeño dolor que tenga, si ya no se entiende también con los escuderos de los caballeros andantes eso del no quejarse. No se dejó de reír Don Quijote de la simplicidad de su escudero; y así le declaró que podía muy bien quejarse, como y cuando quisiese, sin gana o con ella, que hasta entonces no había leído cosa en contrario en la orden de caballería. Díjole Sancho que mirase que era hora de comer. Respondióle su amo que por entonces no le hacía menester; que comiese él cuando se le antojase. Con esta licencia se acomodó Sancho lo mejor que pudo sobre su jumento, y sacando de las alforjas lo que en ellas había puesto, iba caminando y comiendo detrás de su amo muy despacio, y de cuando en cuando empinaba la bota con tanto gusto, que le pudiera envidiar el más regalado bodegonero de Málaga. Y en tanto que él iba de aquella manera menudeando tragos, no se le acordaba de ninguna promesa que su amo le hubiese hecho, ni El Ingenioso Hidalgo Don Quijote de la Mancha - tenía por ningún trabajo, sino por mucho descanso, andar buscando las aventuras por peligrosas que fuesen. En resolución, aquella noche la pasaron entre unos árboles, y del uno de ellos desgajó Don Quijote un ramo seco, que casi le podía servir de lanza, y puso en él el hierro que quitó de la que se le había quebrado. Toda aquella noche no durmió Don Quijote, pensando en su señora Dulcinea, por acomodarse a lo que había leído en sus libros, cuando los caballeros pasaban sin dormir muchas noches en las florestas y despoblados, entretenidos en las memorias de sus señoras. 









Pagou a pena esta pequena homenaxe a CERVANTES nos 400 anos do seu falecemento.

10/04/16

OUTRA MANEIRA DE ENTENDER "MEMORIAS DUN NENO LABREGO"

O Centro Específico de Educación Permanente de Adultos de Lugo, EPAPU Albeiros, foi creado no ano 1982. Inicialmente estableceuse no barrio de Albeiros, do que tomou o nome. No ano 2002 pasou ocupar as  dependencias nas que está agora, no parque da Milagrosa da cidade de Lugo.


A continuación , podedes ler o traballo elaborado por este centro e que ten gran interés para entender mellor a lectura do libro.

Memorias dun neno labrego. Vocabulario


CAPÍTULO 1. EU SON…

Alancar: Avanzar dando pasos longos.
Brocha: Cravo curto e de cabeza grande e arredondada.
Restrebar: Arar a terra da restreba. Restreba: terreo que queda cuberto das canas de cereal despois da sega.
Monllo: Brazado de vides, herba seca, etc.
Moxardo: Moscardo, tabán.
Espeteira: Táboa cravada na parede provista de espetos onde se colgan as ferramentas.
Murna: Mancha vermella que a proximidade do lume produce na pel.
Frida: Ferida.
Trafego: Faena ou traballo realizado con apuro.
Cortizo: Recipiente onde habitan as abellas e no que fan cera e mel.
Desatafegado: Descansado.
Temas:
 Presentación do neno Balbino:
  • Baixa autoestima: Di de si mesmo que é un ninguén.
  • Preséntase un conflito social. Os nenos da aldea son: pobres, traballadores, madrugan, tristes, pasan calor non verán e frío no inverno, andan descalzos ou con zocos. Os seus entretementos son as festas e ir buscar as varas dos foguetes. E soñar, sobre todo, soñar.
  • Tamén se opón a Manolito, que é da aldea pero é rico: sempre limpo, leva zapatos, come pantrigo, bebe café con leite e non se ergue cedo. Neste capítulo ‘non hai quen lle tusa’.
  • Balbino é un neno ao que lle gusta cavilar sobre a vida (‘Ninguén me di para que serven as estrelas nin onde morren os paxaros’, ‘estou seguro de que todo seguirá igual despois de que eu morra’). Escribe esas reflexións no seu diario, como fai o capitán Smith (John Smith, o primeiro gobernador inglés en Norteamérica).

CAPÍTULO 2. PERDIDO

Agro: Terreo de cultivo.
Treo, a: De calquera maneira.
Somanta: Malleira
Enfarruscar: Manchar ou mancharse de feluxe.
Feluxe: Substancia graxa e negra que o fume deposita na superficie dos corpos que están ao seu alcance.
Rebalbado: Deitado, estendido horizontalmente.
Renque: Serie aliñada. Liña de herba que se vai deixando ao segar.
Cadullo: Terrón moi duro.
Anagar: Anasar ou anicar.
Resío: Faixa de terreo sen cultivar que rodea unha casa.
Millán: Planta gramínea que medra entre o millo e que é daniña para el.
Trizar: Brincar.
Esbargallar: Desfacer unha cousa composta por varias partes.
Temas:
Diferenzas sociais: Balbino é diferente de Manolito, pero tamén dos pobres de todo. El envexa calquera das dúas situacións. Lembras por que envexa Manolito os pobres de todo?
Neste capítulo, o protagonista segue analizando a diferenza entre Manolito e el. Apúntase a principal causa do enfrontamento e da frustración de Balbino. Seu pai sempre se vai poñer de parte de Manolito porque a súa familia é a dona das terras que traballan e da casa que habitan e teñen medo de perder a base da súa economía.
A familia. Numerosa: os pais, os padriños, a tía, o irmán que marcha para América. Balbino séntese unido sobre todo ás mulleres, a nai e a tía, as primeiras que o buscan. Con todo, a relación co pai é de anhelo. De feito, soña con el, con que xoga con Manolito e el séntese só. Balbino foxe polo castigo físico e ten a intención de fuxir lonxe, aínda que á hora da verdade non o fai.

CAPÍTULO 3. O XUDÍO

Pendón: Especie de bandeira que vai colgada nun pau nas procesións
Estandarte: Bandeira un pouco máis grande que tamén vai nas procesión.
Chisqueiro: Acendedor.
Doa: Boliña de vidro ou outro material.
Rabear: Desexar moito.
Arretegar: Apertar ben.
Arrondearse: Balancearse.
Adro: Terreo arredor da igrexa.
Estangurria: Cousa rara e extravagante.
Penzo: Torcido.
Batel: Barco pequeño.
Tripar: Pisar.
Sebe: Valo feito de distintos materiais.
Eira: Terreo próximo á casa onde se mallan os cereais.
Atenazar: Morder.
Salido: Terreo onde se cultivan hortalizas.
Aduanadas: Mala acción.
Cobiza: Desexo dunha cousa.
Xabreiro: Instrumento de zoqueiro.
Aldraxar: Maltratar.
Bacelo: Videira nova.
Enxertar: Introducir a rama dunha planta no tronco doutra para que medre nela.
 Temas:
  • A procesión. Festa que Balbino non desfruta.
  • Hipocrisía relixiosa. Por que critica o Xudeu aos seus veciños, razón de que sexa tan impopular entre eles? Que opina Balbino do Xudeu?
  • Educación
  • Alcumes. Cres que o xudeu pertence realmente a esa relixión. Os alcumes son moi usuais nas comunidades pequenas: aldeas, clases, etc. Ás veces, son alcumes de mal gusto, pero outras son ben aceptados por quen os leva. Podes poñer un exemplo de cada?

CAPÍTULO 4. LOITO

Afincar: Empurrar.
Chusco: Simpático.
Compangueiro: Que quere quedar ben con todo o mundo.
Remonta: Remendo.
Bagoxar: Chorar.
Espelido: Listo.
Chamizo: Pedazo de madeira queimada.
Arremedar: Imitar facendo burla.
Esmangoletado: Sen ánimos.
Molime: Conxunto de mato para facerlles a cama aos animais.
Coto: Cumio.
Forcada: gallete (ver debuxo)
Entrillado: Pillar e magoar unha parte do corpo entre dúas superficies.
Encambar: Encargar un labor pesado.
Arrepoñerse: Rebelarse.
Taboleiro: Conxunto de táboas que forman unha superficie.
Faco pedrés: Cabalo cor da pedra.
Garnido: Adornado.
Galloufeiro: Festeiro.
Rufo: Con postura de superioridade.
Barrufallada: Cousa de pouco valor.
Estronicio: Estrondo, ruído grande.
Fiscornio: Instrumento similar á trompeta.
Caroza: Capa impermeable feita de xuncos.
Mallo: Ver ilustración.
Zafra: Peza de ferro rematada en punta para traballar os metais.
Agoirar: Adiviñar.
Luxar: Manchar.
Borralla: Cinza.
Coutado: Privado de facer algo.
Temas:
  • O loito. Como se manifesta?
  • Festividades anuais: Entroido e Coresma. Coñeces outros entroidos tradicionais galegos? Porque hai un contraste tan grande entre o entroido e a coresma?
  • O Antroido tradicional da comarca da Ulla: os xenerais.
  • Festas tradicionais: bandas, desfiles, cancións populares. Nesta faise referencia á Rianxeira. Coñécela? Coñeces outras cancións populares galegas? 


CAPÍTULO 5. OS GRANDES

Encabuxar: Enfadar.
Zoscar: Golpear.
Alforxa: Bolsa ou saqueta que se leva ao ombro ou sobre o lombo das bestas.
Estrucia: Astucia.
Arredar: Apartar.
Esculcar: Mirar buscando.
Abrouxar: Enxordecer con ruídos.
Esfarrapado: vestido con farrapos (roupa gastada ou desfeita)
Couza: Insecto que destrúe papel, madeira… (cast. *polilla)
Arroutada: Decisión impulsiva.
Engastallar: Enredarse cousas que non se desprenden facilmente.
Laceira: Miseria.
Guindar: Tirar.
Xiada: Temperatura baixo cero.
Baldar: Deixar tolleito ou impedido.
Temas:
  • Incomprensión entre fillos e pais.
  • Violencia na familia.
  • Miseria e servidume das familias pobres e ansia de liberdade dos membros máis novos.

CAPÍTULO 6. AMÉRICA

Bulir: Darse présa.
Turrar: Tirar.
Esgarabellar: Tocar repetidamente cos dedos.
Proído: Picor.
Sarabullo: Erupción de grans na pel.
Buguina: Aparello para facer ruído.
Xeiteniño, a: Pouco a pouco, amodo.
Terzar: Mediar entre dúas persoas, intervir.
Axexar: Vixiar.
Enxugar: Secar.
Decote: Sempre.
Folgar: Non traballar.
Compango: Alimento que acompaña o pan.
Lerio: Asunto indeterminado.
Esnicar: Quitar pedazos.
Artesa: Caixón rectangular para amasar o pan.
Arredar: Apartar.
Latricar: Falar moito e sen xeito.
Ichó: Trampa.
Retróneca: Argumento que non vén ao caso.
Erguerse das cuñas: Alporizarse, enfadarse.
Nugallán: Preguiceiro.
Monifate: Boneco articulado que se move con fíos.
Requinaeterna: Formalidade inútil no dicir.
Risparse: Fuxir.
Zanca: Leira grande cerrada.
Temas:
 A familia. Neste capítulo cítanse polo menos sete persoas da familia de Balbino. Saberías dicir quen son? Antes as familias eran moi numerosas e na mesma casa vivían os avós, os tíos, os pais e varios irmáns. Cambiou moito este aspecto?
A emigración. Miguel marcha para América. Balbino, cando le a carta que manda, fantasea con viaxar el mesmo a América, o que dá lugar a un debate entre o pai, favorable á emigración, e o avó, contrario á mesma. Poderías citar argumentos dun e outro para defender a súa postura?

CAPÍTULO 7. PACHÍN

Rillar: Roer.
Codia: Parte externa endurecida do pan.
Rebumbio: Alboroto.
Parrafeo: Conversa.
Requestado: Cruzado de varias razas.
Penca: Mancha pequena de cor parda que sae na cara.
Barullar: Facer ruído.
Recachar: Abrir a boca para ensinar os dentes.
Cravuñar: Afiar a gadaña.
Alporizar: Facer perder a calma.
Encirrar: Provocar un animal para que ataque.
Folguexar: Alentar, respirar.
Aturar: Tolerar algo molesto.
Brincadeira: Acción de brincar, xogar, facer bromas.
Xalgarete: Rapaz con mal comportamento.
Aburar: Causar molestia.
Grimo: Sensación desagradable de noxo ou medo.
Derrear: Mancar gravemente a columna vertebral.
Baduar: Falar moito e sen sentido.
Sella: Recipiente para transportar auga.
Arramplar: Levar dun sitio todo o que se pode.
Ripa: Táboas delgadas do teito sobre as que se colocan as tellas.
Tobo: Cova onde se refuxia un animal.
Solimán: Veleno.
Estarricado: Estendido.
Queiroa: Arbusto.
Legoña: Ferramenta cunha pa de ferro.
Abrollar: Saír os primeiros gromos.
Gromo: Pequeno vulto de onde saen talos ou flores.
Temas:
  • Candidez da infancia. Balbino fala dos contos de animais que falan e dos Reis Magos. Que crenzas infantís recordas?
  • Relación cos animais domésticos e cos salvaxes.
  • Na aldea tamén hai reparto de labores masculinos e femininos. Pon algún exemplo.

 CAPÍTULO 8. REBUSQUE

Adival: Corda grosa e longa.
Atafegar: Impedir a respiración.
Baloco: Pau para golpear.
Denosiña: Animal carnívoro algo maior ca o rato.
Bafaxe: Vento suave.
Esparexer: Separar en distintas direccións.
Recovaxe: Grupo.
Balbordo: Ruído grande e confusión de voces.
Xunguido: Unido.
Pedro chosco: o sono.
Argallada: Invento.
Andrómena: Mentira ou invención fantástica.
Aparruñar: Subir.
Santa compaña: Grupo de almas en pena que andan en busca dun novo defunto.
Gavexar: Facer cousas de pouca importancia.
Frangulla: Anaco pequeno de calquera cousa.
Matogueira: Conxunto de plantas baixas.
Alaxe: Xoia.
Fouciño: Instrumento para segar coa folla curva e o mango curto.
Eixada: Instrumento cunha lámina de metal e un mango que serve para cavar.
Anoto: Pena moi grande.
Aburar: Abrasar.
Teimoso: Que persiste nas súas ideas.
Barrela: Despensa.
Billardo: Anaco de leña.
Miñato: Ave de rapina.
Penedo: Rocha grande.
Palloco: Morea de esterco.
Degaro: Desexo grande.
Estornela: Xogo tradicional. Billarda.
Birta: Rego para distribuír a auga da rega.
Restroballo: Restos de palla ou herba que quedan na leira.
Temas:
  • Ilusión de Balbino co seu tesouro. Cres que a caixa atopada e logo perdida é un símbolo?
  • Traballo que podían facer os nenos.

CAPÍTULO 9. ELADIA

Quino: Porco.
Trenla: Corda grosa.
Apandar: Soportar, cargar con algo que non gusta.
Chilindrada: Cousa de pouca importancia.
Feixe: Conxunto de paus ou verduras atados.
Xolda: Diversión.
Patín: Escaleiras e terraza exteriores dalgunhas casas tradicionais.
Carriza: Musgo.
Amolecemento: Abrandamento.
Xostregada: Golpe que se dá cunha xostra (vara delgada e flexible).
Roufeño: Rouco, que ten a voz áspera e pouco clara.
Boubín: Enfermidade semellante á epilepsia.
Cuxo: Cría da vaca.
Vergallazo: Golpe dado coa vara.
Trocar: Cambiar.
Fachenda: Presunción.
Amalar: Enfermar.
Xenreira: Ira.
Escadullar: Desfacer terróns.
Talo: Dureza da pel, calo.
Esgana: Aresta dos cereais.
Crecho: Rizado.
Agurgullar: Facer burbullas.
Estordegar: Forzar, sacar do sitio.
Pescudar: Facer investigacións para saber algo.
Axexar: Vixiar.
Espetado: Cravado.
Troupelear: Facer ruído cos pés.
Gabexar: Arranxar, ordenar.
Chambra: Peza de vestir exterior, ancha e con mangas.
Regalía: Privilexio.
Anoxarse: Enfadarse.
Aldraxar: Ofender.
Encabuxar: Enfadar.
Rachar: Separar en dúas partes.
Guindar: Lanzar.
Ensumido: Consumido.
Pistraca: Persoa que come moi pouco.
Chistar: Agradar.
Manxorrada: Calquera alimento.
Aborrecer: Odiar.
Acochar: Tapar coa roupa.
Supetamente: De repente.
Temas:
  • As feiras. Que fai Balbino cando vai ás feiras?
  • A escola. A Balbino gústalle a escola, pero déixaa. Por que? Tería algunha posibilidade de continuar os seus estudos?
  • Balbino descobre o amor. Memorias dun neno labrego é unha novela de aprendizaxe. Unha desas aprendizaxes é un sentimento novo.

CAPÍTULO 10. O FUMAZO

Fumazo: Fogueira do día de San Xoán.
Canear: Andar sen rumbo.
Roleiro: Faixa de terreo que separa unha leira doutra.
Encrucillada: Cruce de camiños.
Renxer: Producir un ruído estridente e molesto.
Amorear: Facer montóns.
Esteo: Columna.
Maino: Suave.
Atizar: Avivar o lume.
Arrepiar: Producir pavor.
Estronicio: Ruído moi forte.
Pínfano: Instrumento musical.
Penisco: Anaco pequeño.
Trouxa: Paquetiño.
Temas:
  • Festa do san Xoán. Celébrase en toda Galicia. É o día do lume novo.
  • Tradicións: facer lume e saltalo, deixar un ovo para ler o futuro, lavarse con auga con flores e ver bailar o sol.

CAPÍTULO 11. A MORTE

Aterrecer: Causar terror.
Aparruñar: Subir por unha superficie vertical.
Esgazar: Separar en dúas partes.
Aguillada: Vara longa cun aguillón.
Esfarrapado: Descoidado no aseo e no vestir.
Labra: Operación de labrar unha leira.
Ladrairo: Conxunto de táboas que se poñen aos lados do carro.
Chota: Cantidade de esterco que se colle dunha vez.
Legoña: Utensilio para cavar.
Trollo: Utensilio que se emprega para desfacer terróns.
Angazo: Utensilio con dentes para xuntar a herba (*rastrillo)
Caruncho: Fungo dalgúns cereais.
Gaspalleiro: Trapalleiro.
Repinicoque: Movemento áxil.
Torgo: Son da voz.
Vencello: Vínculo
Acougo. Descanso.
Entalecido: Cheo de durezas.
Velorio: Acto de velar pola noite un defunto.
Recuncho: Lugar apartado.
Anllar: Lugar onde se coloca a leña para o lume.
Engruñado: Encollido.
Xostra: Vara delgada e flexible.
Folerpa: Cada unha das partículas de neve.
Chupe, a: De moita costa.
Esfachicar: Romper en anacos.
Irto: Ríxido.
Temas:
  • A morte. Sentimentos que provoca.
  • Velorio. Solidariedade dos veciños. Cambios de actitude e do ánimo dos que asisten.
  • Novo soño de Balbino.
  • As vidas son como ríos ou mórrese un pouco cada día. Cal é a túa idea sobre a morte?

CAPÍTULO 12. O MEU AMIGO

Comenencia: Conveniencia.
Rabecha: Enfado grande.
Aturar: Tolerar algo molesto.
Vexigas: Varicela.
Sarampelo: Enfermidade semellante á varicela.
Avolta: Revolta.
Anada: Colleita. Cantidade de produtos que se recollen do campo.
Leirear: Falar.
Estrebillar: Enredar.
Cornello: Fungo parasito do millo.
Tarabela: Obxecto que fai ruído cando hai vento.
Chilindrada: Cousa de pouca importancia.
Garamelo: Trampa.
Fragueiro: Comerciante de madeira ou carpinteiro de carros.
Temas:
  • Amizade. En que consiste? De quen aprende Balbino a noción e o valor da amizade?
  • Outra frustración de Balbino. Que pasa cando por fin atopa un amigo de verdade?
  • A amizade hoxe. Como facemos amigos? Cantos temos de media? Que facemos con eles?

CAPÍTULO 13. SANCRISTÁN

Cotelear: Dar cabezadas por causa do sono.
Lecer: Ocio.
Funcioneiro: Persoa que se encarga de organizar unha festa.
Poxar: Adxudicar algunha cousa a quen máis ofreza por ela.
Anoxo: Enfado.
Rolda: Orde en sucesión.
Campar: Sentar ben.
Requilorio: Formalidade inútil.
Fabriqueiro: Encargado dunha igrexa.
Cinzarra: Campá que se pon no pescozo dos animais.
Batel: Peza metálica que se abate contra as pareces das campás para que soen.
Túmulo: Monumento funerario.
Cangalleira: Pau do carro.
 Temas:
  • Balbino ten un motivo para darse a valer: ten un traballo como sancristán. Iso permitiralle unha compensación material (danlle un traxe e dous pesos) e outra persoal (provoca a admiración dos veciños).
  • Unha das cavilacións de Balbino: ‘¡O que é a roupa! Trátano a un segundo o ven por fóra’. Cres que Balbino ten razón? Arguméntao.

CAPÍTULO 14. O XURAMENTO

Peta: Ferramenta para cavar.
Vagoroso: Lento.
Bigornia: Peza sólida de ferro rematada en punta, para traballar metais.
Abeaca: Peza do arado.
Dril: Tea forte de liño ou algodón.
Legüeiro: Quen traballa na estrada.
Refucir: Arremangar.
Picaraña: Ferramenta para picar a pedra.
Garular: Cantar os paxaros.
Rechouchío: Canto continuado dos paxaros.
Couselo: Planta que se dá nos muros e tellados.
Xeira: Traballo que se fai dunha vez.
Esmendrellar: Romper, desfacer.
Esbargallar: Desfacer unha cousa composta por varias pezas.
Esburado: Gravado.
Nesporeiro: Niño de avespas.
 Temas:
  • Rexeitamento que provocan algunhas profesións.
  • Cambio de situación social da tía Engracia.
  • Reflexións sobre a morte: ‘Rendos vivirá mentres que a fonte dure, aínda que apodrecese o seu corpo’. Que determinación toma Balbino ao final do capítulo (o xuramento)?

CAPÍTULO 15. A PEDRA

Encerellado: Enredado.
Estornela: Xogo tradicional.
Pezoña: Veleno.
Acirrar: Incitar a unha persoa para que actúe de determinada maneira.
Arrendar: Facer a segunda sacha.
Xenreira: Odio contra algo ou alguén.
Aldraxe: Trato inxusto.
Cantazo: Pedrada.
Afitar: Apuntar na diana.
Atricamento: Provocación.
Escintilante: Brillante.
Alolear: Quedar coas facultades minguadas por unha impresión.
Tolena: Malleira.
Gabilo: Fouce pequena de mango longo.
Estordegar: Forzar.
Trasviramento: Turbación do xuízo.
Embrullo: Envoltorio.
 Temas:
  • Castigo físico.
  • Inxustiza que sofren Balbino e a súa familia. Reacción de Manolito. Acaba servindo igual, pero por propia iniciativa porque está resentido coa familia.

CAPÍTULO 16. DESTINO

Mallado: Experimentado.
Santilorio: Persoa que ten unha devoción hipócrita.
Ceifa: Sega.
Arraiar: Amencer.
Temas:
  • O destino é o que escollemos. Cal é a opinión de Balbino?
  • As cartas de Lelo: pequenas cousas que fan a vida menos dura.
  • A aprendizaxe do amor: a relación con Flora.
  • A desigualdade entre as clases e a difícil relación de Balbino coa súa familia.

www.edu.xunta.es/centros/epapualbeiros/node/309