REFRÁNS DO MES DE OUTUBRO

Las muy ricas horas del Duque de Berry 

(Les Très Riches Heures du Duc de Berry)

A luna de octubre sete días cubre ,e se chove, a nove (O que ocurre os sete días ocurrirá as sete lúas distintas). 

Por octubre, borralliñas do meu lume.

Outubre quente, inverno detente; outubro afriar, inverno a escoar.

Outono, lerias e malas lenguas. 

Outono, outounán, mes das san Lucas e máis san Froilán.

Outono quente, trae o demo no ventre. 

Polo Pilar as primeiras castañas has de asar. 

En san Simón e san Xudas, barra as túas cubas. (28 oct).

Polo san Simón aperta o baldón.

O día de san Bartolomeu, dice o inverno: ¡Alá vou eu! I o día de san Simón, alza bois e timón.
( S. Bartolomeu 24 agost. S. Simón 28 oct).

Por san Lucas, alza o boi da suca, mata o porco e tapa a cuba.

Polo san Lucas, mata o teu porco e barra as tuas cubas.

Polo san Francisco, todo fruto é rico( S Francisco de Asís 4 oct).

San Francisco trae a vela e san Xosé a leva ( Alude ao acortamento dos días de data a data e a necesidade do alumbrado).

San Francisco, sementa cebada ou liño mourisco, se o botas en san Simón nin da estopa nin estopón.

O pote de san Francisco tanto chega pra catro coma pra cinco.

Na mesa de san Francisco, o que hai pra catro, chega pra cinco.

Por san Simón, camiñar si, navegar non.

Logo que outubro veña, procura a leña.

REFRÁNS DO MES DE SETEMBRO

                   

Las muy ricas horas del Duque de Berry 

(Les Très Riches Heures du Duc de Berry)

O que no agosto e setembro non dá cebada, no san Xohán non fai xornada.

 No agosto, arder e no setembro, beber.

Calor en agosto e auga en setembro. 

A castaña no agosto quere arder e no setembro beber

Setembro ou seca as fontes ou leva as pontes.

No san Mateu ou vendimas tu, ou vendimo eu/ vendima ti, vendimarei eu.

Agosto madura e o setembre vendima as uvas.

Vendima feita e palleiro cerrado botan fóra o criado.

San Mateo, vendima ti, vendimarei eu.

O medo garda a viña e non quen a vendima.

 O medo garda a viña e non quen a vendima.

Nosa Señora coa súa ola e san Miguel co seu tonel.

San Migueliño das uvas maduras, que tarde vés e pouco duras.

San Ramón, san Ramonciño, unha camisa de liño che dou.

San Miguel, mes do viño, moita iauga no moíño.

Por Santiago, esconde o coello o rabo; e, por san Miguel, volvéselle a ver.

 Por san Miguel, colle a vara i o caravel.

De san Miguel a san Martiño, recóllese o pan e gárdase o viño.

Colle o viño no mes de san Miguel, si todo o ano queres beber.

Se queres sacar mel sácaa por san Miguel.

A cepa, tarde ou cedo, sempre dá uvas polo setembro.

En setembro, colleita e non sementes.

Polo san Xil nogueiras a espelir.

Se queres mel por san Miguel.

REFRÁNS DO MES DE XUÑO

Junio, Les Très Riches Heures du duc de Berry

Si san Xoán chora, a silveira non dá moras. 

Se san Xoán vén craro e maio pardo, da leira prá casa chirriará o carro. 

San Xoán craro; santa Mariña, o trigo na arquiña. 

San Xoán, fouce ó pan.

San Antonio co seu porco ía por un camiño, i o porco ía decindo: non me comas o touciño.

San Antonio mentirán naceu no mes de san Xoán; san Antonio verdadeiro, no mes de xaneiro. 

San Antonio verdadeiro, 17 de Xaneiro; san Antonio mentirán, día 13 de san Xoán. 

Real ganado por san Xoán, vale por real e medio de Nadal

Polo san Xoán sacha as patatas e recolle o pan. 

Polo san Xoán, tanto viño como pan. 

O que aúna en san Xoán ou é parvo ou non ten pan.

Os enxames de abril, gárdaios pra ti, os de Maio a quen chos pida, dállos e os de san Xoán bótallos ó can.

Mes de san Xoán, mes de fogatas, sardiñas e pan

Mes de san Xoán e san Pedro, dice o día: "Máis non medro".

Maio atreboado e san Xoán craro fan nun ano temperado.

En san Xoán a sardiña unta o pan. 

En san Xoán recolle o pan; que en sta. Mariña na meda fai fariña.

Auga de san Xoán tolle o viño, non dá pan e tira o aceite ó chan.

Polo san Pedro, regar sin miedo.

REFRÁNS DO MES DE MAIO

Maio, en Les très riches heures del duque de Berry.

A landra que non se ve en maio, non se ve en todo o anoA ovella do pobre no maio morre.
A ovella e a abella no maio deixan a pelexa.
A sardiña por abril cóllea polo rabo e déixaa ir, por maio ásaa no rescaldo e por san Xoán xa molla o pan.
A vella dos anos mil gardaba pan para maio e leña para abril.
Abril a lan carda, e maio leva a fama.
Abril chove para as xentes, e maio para as bestas.
Abril chuvioso, maio pardo e san Xoán ventoso traen o ano compogoso.
Abril e maio son as chaves do ano.
Abril esfola, pero maio amola.
Abril, pendoril; maio, engraio; san Xoán, segaio.
Agosto fáiselle maio ó que non ten pan sementado.
As sandías nin semeadas en maio nin nadas en abril.
Ata o corenta de maio non te quíte-lo saio; e se volve a chover, vólveo a poñer.
Auga de maio, mata o porco dun ano.
Ben veñas maio, o millor mes de todo o ano.
Cando en maio hai lama, inda algo se gana.
Cando en marzo chove i en abril xía, quédase maio feito unha criba.
Cando marzo maiea, maio marcea.
Cava, labor e barbeito, en maio han de estar feitos.
Centeo alto ou baixo en marzo espigado, que tarde ou temprán ha de quedar en maio o gran.
Chova para min abril e maio e para ti todo o ano.
Chova por abril e maio e non chova en todo o ano.
Chuvia, de abril; recío, de maio.
De sol posto en maio, aínda un xastre fai un saio.
Dende maio a xullo, as cereixas son coma puños.
Detrás de maio vén san Xoán.
Deus nos aparte do polvo de maio e da lama do agosto.
Día a día, maio á porta.
Día da Santa Cruz de maio, o lobo e o corvo nado, e o raposo medio criado. 
Días de maio tan longo sodes, que morro de fame e morro de amores.
Din que o viño que nace no maio que o bebe o gaio.
Díxolle maio a abril: anque che pese heime rir.
Dúas augas de abril e unha de maio valen os bois e o carro.
En abril augas mil, e en maio tódalas que queiran vir.
Mariña xa vou pola cabritiña, en agosto xa vou co meu pai polo rostro, en Santos xa mato os bois nos campos e en xaneiro xa podo co carneiro.
En abril déixame durmir, que en maio de meu me caio.
No mes de abril fai queixos mil; no de maio, tres ou catro.
En abril os espárragos pra min, i en maio pró meu amo.
En febreiro, sete galgos e un lebreiro, e en maio, sete lebres e un galgo.
En maio aínda a vella queima o tallo e senón malo.
En maio aínda bebe o boi no prado.
En maio, augas catro, e esas que cheguen ó barro.
En maio bebe o boi detrás do arado, e se non bebe malo.
En maio, de meu me caio, ou con fame ou con traballo.
En maio, millo sementado, cal enxoito, cal mollado.
En maio, nin xantar á mesa sin viño nin pote ó lume sin touciño.
En maio, non quites o saio.
En maio, o garabanzal, nin nado nin por sementar.
En maio, que chova hastra entullarse o carro.
En maio quince días os bois ó prado, antes no principio que no cabo.
En maio sai o pulpo do zamaio.
En maio xa leva as cereixas o gaio.
En marzo nazo, en abril estou no cubil, en maio xa saio, en san Xoán xa fuxo do can, en santa Mariña xa pillo a galiña e en agosto xa son bo raposo.
Enxamio pobre, se do inverno sae, en maio morre.
Garda leña pra abril e pan pra maio.
Hastr’a a Ascensión non quites o roupón, e despois quita e pon.
Maio atreboado, ano temperado.
Maio come o trigo, e agosto bebe o viño.
Maio chuvioso, vran caloroso.
Maio fai o trigo, e agosto o viño.
Maio festeiro, bota a roca no trasfogueiro.
Maio frío, moito trigo.
Maio hortelán, moita folla e pouco gran.
Maio longo, San Xoan redondo.
Maio longo, San Xoán redondo: Maio pardo, San Xoán craro.
Maio maial, se vén como debe, non ten rival.
Maio me molla, maio me enxuga, maio me bota na sepultura.
Maio treboado, e San Xoan craro, fan un ano temperado.
Maio turbio, San Xoán craro, fan un ano moi temprado.
Maio un pouco frío cría trigo; pero se é moi frío, nin palla nin trigo.
Maio ventoso, ano fermoso.
Malo raio o maio se non bebe o boi no prado no principio, pero non no cabo.
No maio, o barrufeiro vólvese cabalo.
No mes de maio, nin égoa nin cabalo.
No san Xoán, a vella pregunta cando vén o verán.
No serán de maio vaite ó teu mandado, que terás tempo sobrado.
No mes de abril fai queixos mil, no mes de maio fai tres ou catro.
O barrufeiro, no maio vólvese cabalo.
O cuco no abril vive, e no maio revive.
O millor trasfogueiro, en maio pra min o quero.
O peixe de maio, a quen cho pida dállo.
O percebe e o salmón, en maio están en sazón.
O que en maio non merenda, ós mortos encomenda.
O que en maio se molla, en maio se enxuga.
O que queira comer morriña, coma carneiro en xaneiro e en maio galiña.
O que rapa antes de san Isidro, rapa á nai e mais ó fillo.
O que queira ter prixel todo o ano seménteo no mes de maio.
O queixo e o barbeito, en abril ou maio sexa feito.
O rocín de maio vólvese cabalo.
O touro, o galo, a troita e o barbo, no mes de maio.
O tres de maio quenta o sol coma un borrallo, e se non quenta aquel día, quenta para o outro día.
O vento de san Matías, debe durar corenta días.
Ovella vella e enxamio pobre, no maio morre.
Poda a viña en marzo e cávaa en maio.
Polvo no maio e lama no agosto, anda o tempo descomposto.
Que chova en abril e maio anque non chova en todo o ano.
Quen en maio non merenda, ós mortos se encomenda.
San Fernando, pulgas á xente e moscas ó gando. 
San Matías anda co antroido ás porfías.
Se por marzo canta a ra, no maio xa calará.
Trae as moscas san Fernando e lévaas san Cipriano.
Tras de abril vén maio, e hai cereixas como puños

REFRÁNS DO MES DE ABRIL

Les Très Riches Heures du duc de Berry 

 Seméntesme tarde, seméntesme cedo,

hasta o mes de abril non me verás o pelo.

(as patacas)

   

En abril, augas mil

Unha agua de maio e tres de abril, valen por mil.

  

Abril, augas mil coadas por un mandil.

  

A ti chova todo o ano e a min abril e maio.

Xaneiro, xeadeiro; 

febreiro, marmaruxeiro, cada surco seu regueiro;

marzo nin o rabo do gato mollado;

abril canta poida vir; 

maio pardo;

 San Xoán craro; 

Santa Mariña calor;

agosto millor, conténtate labrador.

Viño de maio pouco e malo o de abril é xentil.

Viño de abril arde no candil; 

viño de maio pouco e malo.

Viño de abril non vai ó funil.

   

Vale máis o trebón de abril 

que os bois e o carro e aquel que vai nil.

  

Vale mais abada de marzo que feixe de abril.

Si queres ter boas pitas e bó galo,

colle os ovos en abril e bótallos en maio

  

Si marzo non marcea, abril cantalea.

Que lista era a vella dos anos mil gardaba o

pan pra maio e a leña pra abril.

   

Pra cenar en abril nin sol nin candil

Os enxames de abril, gárdallos pra ti,

os de maio a quen chos pida, dallos

 e  os de San Xoan bótallos ó can. 

  

Os aires de abril fan meter o porco no cubil.

  

O sol da na cama en abril; deixa labrego de dormir

  

O millo polo San Marcos

nin no saco nin nado. 

( 25 abril día de San Marcos)

O año de abril enche o regazo e o mandil. 

No mes de abril fai queixos mil.

No abril, pra min;

no maio, pró amo,

no san Xoán, pró criado. 

(a lamprea ou o salmón, dependendo do lugar)

Labrador no abril deixate ir hasta o meixil

Guarda pan pra maio e palla pra abril. 

Escárbame en abril, e pódame en maio

que chepagaréi o teu traballo.

En abril vai onde has de ir qu'a tua casa virás a durmir.

REFRÁNS DO MES DE XANEIRO

Xaneiro ilustrado no libro de horas Les Très Riches Heures du Duc de Berry,
 manuscrito do secúlo XV.

A auga de xaneiro mata ó usureiro.

A ferreña de xaneiro non vai ao poleiro.
A galiña nada no xaneiro pon o ovo no colmeiro.
A galiña no xaneiro pon no colmeiro.
A madeira da túa casa, en xaneiro has de cortala.
A perdiz no xaneiro caga pró escopeteiro.
A raia en xaneiro sabe a carneiro.
A verdura en xaneiro sabe a carneiro.
As patacas de xaneiro van na cesta e veñen no sombreiro.
As verzas por xaneiro saben a carneiro.
Cando as ras cantan no xaneiro, sinal de fame en todo o eido.
Coa lúa de xaneiro, vese a formiga no carreiro.

Dazasete de xaneiro, Santo Antón lacoeiro.
De xaneiro a xaneiro, come carneiro.
Día de Santa Inés chuvia unha soa vez. 
En xaneiro, a faneca sabe a carneiro.
En xaneiro, a lebre co cu no lameiro.
En xaneiro, a vella saca as madeixas ó turreiro.
En xaneiro, a verza é carneiro.
En xaneiro, abrígate con dúas capas e un sombreiro.
En xaneiro busca a lebre co cu no bulleiro.
En xaneiro, mellor carballo que castiñeiro.
En xaneiro, mete obreiro, antes na sebe que na parede.
En xaneiro, namoreime, en febreiro, caseime ... e amoleime.
En xaneiro, nin galgo leboreiro nin falcón perdigueiro.
En xaneiro pon o alleiro.
En xaneiro, sete lobos polo carreiro.
En xaneiro, trompos ó fumeiro.
En xaneiro, vaite ó outeiro: se ves verdegar, ponte a chorar; se ves terrexar, ponte a cantar.
En xaneiro visita o outeiro: si ves verdegar ponte a chorar, si ves terrexar, ponte a cantar.
En xaneiro xa a abella pon os pés no salgueiro.
En xaneiro, xéase a auga no caldeiro.
Entre xaneiro e febreiro, inverno verdadeiro.
Eu son o pito do Cairo, que nacin no mes de xaneiro, se o raposo non me come, he de cantar no poleiro.
Gato do mes de xaneiro vale un carneiro.
Inda non veu xaneiro pra poñe-lo pé diante do compañeiro.
Lúa, a de xaneiro, amor, o primeiro.
Moita chuvia en xaneiro, mala anada no cabaceiro.
No menguante de xaneiro corta o teu madeiro.
No mes de xaneiro sube ó outeiro. Se ves verdear ponte a chorar, se ves estercar ponte a cantar.
No mes de xaneiro, súbete ó outeiro. Se ve-los teus campos verdexar, ponte a chorar, se terrexar, ponte a cantar.
No xaneiro busca a lebre co cu no bulleiro.
No xaneiro pon o sombreiro.
Non hai amor coma o primeiro nin lúa coma a de xaneiro.
Non hai lúa coma a de xaneiro nin amor coma o primeiro, senón a de agosto, que lle dá no rostro.
O año de xaneiro é o millor carneiro.
O besugo en xaneiro viste coma un cabaleiro.
O boi e o leitón, en xaneiro crían rin.
O día de san Sebastián ceiba as moscas Satanás.
O madeiro pra túa casa, córtao no xaneiro.
O polo de xaneiro vale carneiro.
O polo de xaneiro, polo San Xoán está comedeiro.
O que queira comer morriña, coma carneiro en xaneiro e en maio galiña.
O que sexa meu amigo verdadeiro, véñame ver o vinte de xaneiro.
O santo Antón verdadeiro, o dazasete de xaneiro.
O sol de xaneiro non ten compañeiro.
O vinte e un de xaneiro, unha hora por enteiro.
Obreiro en xaneiro, pan che comerá e obra non fará.
Ollomol de xaneiro vale un carneiro.
Os amores de xaneiro son os que enfrían primeiro.
Para a túa casa o madeiro córtao no xaneiro.
Picoreiro súbete ó picouto, e se no mes de xaneiro veres verdegar, bótate a chorar, e se os ves queimados, ponte a bailar.
Pito de xaneiro, vai coa súa nai ó poleiro.
Poda en xaneiro, vendima no sombreiro.
Polo río abaixo vai un pexegueiro que bota pexegos no mes de xaneiro.
Polo santo Amaro andan os trompos polo tellado. 
Polo santo Antón xa a galiña pon. Pola Candelaria, a boa e a mala.
Polo san Martiño, trompos ó camiño, e polo santo Amaro, trompos ó tellado.
Polo san Sebastián coida o teu fabal.
Polo san Sebastián coñez o día o pailán. 
Polo san Sebastián laranxiñas na man.
Polo san Sebastián medra o día o paso dun can.
Polo san Vicente perde o inverno un dente.
Polo san Vicente ten o día unha hora máis, metá pola mañán, metá polo serán.
Polo San Vicente perde o inverno un dente.
Polo San Vicente toda a auga é semente.
Por santo Amaro, trompos ó faiado.
Por santo Amaro, trompos ó tellado.
Por santo Antón, a galiña pon.
Por Santo Antón, trompos ó caixón.
Por san Sebaschán, a laranxa na man.
Por san Sebastián algueira o pailán.
Por san Vicente da Roda medra o día unha hora.
Por san Vicente pon os nabos da semente.
Por san Vicente, unha hora de creciente.
Por san Xulián medra o día un pasiño de can. 
Por san Xullán adianta o día o paso dun can.
Prá túa casa, o madeiro cortado sempre no xaneiro.
Pra túa casa, o madeiro córtao no xaneiro.
Queimemo-lo loureiro no mes de xaneiro.
Quen colle a aceitona antes de xaneiro, deixa o aceite no oliveiro.
Quen labra no xaneiro labra para o ano enteiro.
Quen ora en xaneiro, ora para o ano enteiro.
Raia pescada en xaneiro sabe a carneiro.
San Sebastián, vinte de xaneiro, cando ceiba a mosca do demo.
San Vicente do inverno bota unha brasa ós regueiros.
San Vicente pequeniño é un santo chirifeiro, que nos dá a nosa festa o vinte e dous de xaneiro.
San Xulián garda o viño e garda o pan. 
Se chove en Santo Antón de xaneiro, pipas ó fumeiro, se non, pipas ó canteiro.
Se en xaneiro tose o neno, non teñas medo; se tose no mes da sega, pode ir pra terra.
Se queres ter bo alleiro, pon o allo no xaneiro.
Se se soubera o que sabe a galiña no xaneiro, non quedaba unha no galiñeiro.
Se trona en xaneiro, sube as cubas ó fumeiro.
Seco xaneiro, abundancia no graneiro.
Sol de xaneiro, porco ó bulleiro. 
Tanto dirán “Heilas, heilas”, que veñan nas quendas xaneiras.
Tódolos días que pasan de xaneiro son allos que perde de da-lo alleiro.
Un bo día de xaneiro é un lobo no quinteiro.
Un día bo en xaneiro, mao no eido.
Verzas en xaneiro saben coma carneiro.
Xaneiro, alleiro.
Xaneiro añeiro e febreiro cabriteiro.
Xaneiro arde verdadeiro.
Xaneiro é oveiro.
Xaneiro frío ou templado, pásao arroupado.
Xaneiro, piardeiro.
Xaneiro quente trae o demo no ventre.
Xaneiro verceiro, nin boa meda nin bo palleiro.
Xaneiro, xeadeiro, febreiro, grileiro.
Xaneiro xiado e abril mollado enchen o faiado.

REFRÁNS DO MES DE DECEMBRO

En Santa Lucía mingoan as noites e crecen os días.

 En Santa Lucía o allo quere ver o día.

  En Santo Tomé colle á porca polo pé, si fai cué-cué, dille que tempo é.

En Natal, chover e nevar e escarabanar.

 Mes de Nadal, mes de capón a carón do lar.

Nadal e xaneiro, medio santeiro.

No mes de Nadal, gárdate a carón do lar.

O que queira ter bo allal, que o semente en Nadal

Polo Nadal, cada ovella ao seu corral.

 Real ganado por san Xoán, vale por real e medio de Nadal

O que non é en santa Lucía é pró outro día

Pola santa Lucía deita a túa galiña

Pola santa Lucía, o paso dunha galiña

Santa Lucía anda co porco á porfía.

 Santa Lucía, neve na pía; si non é ese será outro día.

 O que a San Silvestre vai e alá dorme nun ano vai e no outro volve.

 O que vai ó san Silvestre a Larouco, si non volve naquel día, vai nun ano e volve noutro.

Mel e ben que non falte no belén.

 A castaña no nadal, sabe ben e parte mal.

A Concepción sempre trai a sua arribazón. 

A un tempo non pode ser o gastar e mailo ter, nin que luza o sol na eira sin que chova no Nadal.

Aceitona, unha por san Xoán e un cento por Navidá.

Aí vén o mes de Nadal, que non deixe o millo sin apañar.

Allo, ¿por que non fuches bo? Porque Nadal posto non me atopou.

Ata as Navidás nin fame nin frío; das Navidás pra diante fame e frío bastante.

Cando Nadal nada, sinal de boa anada.

Castañas no Nadal, saben ben e pártense mal.

Chovendo o día de santa Viviana, chove un mes ou sete semanas. 

Chuvia por Santa Lucía, tolle a sardiña.

De san Tomé a san Matías poden as noites cós días.

REFRÁNS DE NOVEMBRO

No mes dos Santos, a neve polos campos.

 No mes dos Santos e Defuntos mata os teus porcos e vai facendo bo caldo cos untos.

No san Martiño acaba a sementeira e barra o teu viño.

No san Martiño bebe o viño e deixa a auga pró muiño.

 No san Martiño, cerra o portelo e barra o teu viño.

No san Martiño, nin bo viño, nin bo requiño.

 No san Martiño, porco e viño.

No San Andrés o viño novo vello é.

Bendito mes, que entra polos Santos e remata con san Andrés.

De Santos a Navidá é inverno de verdá.

De Santos a san Martiño, van os capós ó calorciño

Do novo viño, bota un traguiño polo san Martiño.

Polos Santos, séganse os campos.

 Polos Santos, todos son bichancos.( referido aos porcon aínda non cebados)

No san Martiño, termina a sementeira e barra o teu viño.